Foinse: fsr.eui.eu
Plean an Choimisiúin Eorpaigh maidir le dearadh margaidh atá oiriúnach don bhliain 2050
San Airteagal seo, tugann Leonardo Meeus agus Sóifia Nicolai achoimre agus comhthéacs ar ábhar thogra an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh athchóiriú ar mhargadh leictreachais an AE a foilsíodh an 14 Márta 2023.
Cúlra
Mar a d’aibhsíomar inár gcoimre beartais maidir le hathchóiriú an mhargaidh leictreachais ó mhí na Nollag 2022:
"Rinne na margaí leictreachais a forbraíodh le fiche bliain anuas an méid a bhí ceaptha dóibh a dhéanamh le linn na géarchéime seo: trí phraghsanna níos airde, chuir siad an teachtaireacht in iúl go bhfuil fuinneamh gann. Ní bhainfear an fhadhb le 'lámhach an teachtaire'. Má chuirimid margaí ar fionraí nó má chuirfimid teorainn le praghsanna leictreachais, beidh ar rialtais gníomhú chun fuinneamh a chandam, agus an dlúthpháirtíocht a eagrú thar theorainneacha. D'fhéadfadh sé a bheith beagán frith-intuigthe do mhargaí fuinnimh, ach go bhfuil sé beagán frith-intuigthe agus uath-intuigthe do mhargaí leictreachais a chur ar fáil ar an bpointe boise. D'fhéadfadh sé gur thóg sé níos faide tionchair na géarchéime seo ar thomhaltóirí teacht chun solais gan margaí ach, sa deireadh, bheadh siad níos measa. Mar sin féin, d'fhoghlaimíomar go leor le linn na géarchéime seo maidir le conas is féidir margaí leictreachais a chomhlánú agus a chomhlánú le hionstraimí rialála..."
I measc na bhfadhbanna ar ghá aghaidh a thabhairt orthu leis an athchóiriú seo, de réir ár n-anailís, tá: (fuinneamh) bochtaineacht agus boilsciú; an fálaithe neamhleor ó thomhaltóirí agus miondíoltóirí; na deacrachtaí a bhaineann le rochtain a fháil ar fhuinneamh in-athnuaite saor ó thomhaltóirí; agus an neamhchinnteacht infheistíochta, a mhéadaigh leis an iliomad idirghabhálacha éigeandála le linn na géarchéime. Áirítear ar na réitigh a mholamar: comhchuibhiú agus comhtháthú leanúnach na margaí leictreachais gearrthéarmacha; céimeanna i dtreo feidhmiú níos fearr ar mhargaí tosaigh; níos mó conraitheoireacht fhadtéarmach do shócmhainní nua trí mheascán de Mheicníochtaí Luach Saothair Acmhainne, Comhaontuithe Ceannaigh Cumhachta (PPAanna), agus Conarthaí Difríochtaí (CfDs) a bhfuil tacaíocht an rialtais acu; agus luasghéarú ar na nuálaíochtaí ar thaobh an tomhaltóra a tugadh isteach leis an bPacáiste um Fhuinneamh Glan.
Fáiltímid go mór roimh na heilimintí seo go léir atá sa togra ón gCoimisiún Eorpach, agus is mór an faoiseamh dúinn freisin nach bhfuil cuid de na tograí níos radacaí a tháinig chun cinn tar éis bhuaicphointe na géarchéime fuinnimh an samhradh seo caite san áireamh sa togra.
An togra
Tá an togra CE comhdhéanta de:
Teachtaireacht COM(2023) 148 lena moltar leasú a dhéanamh ar na Rialacha um Dhearadh an Mhargaidh Leictreachais
Teachtaireacht COM(2023) 147 lena moltar leasú a dhéanamh ar an Rialachán maidir le Sláine agus Trédhearcacht an Mhargaidh Fuinnimh Mhórdhíola (REMIT)
San Airteagal seo, dírímid ar an gcéad Chumarsáid.
Teachtaireacht (2023) 148, lena leasaítear na Rialacha um Dhearadh an Mhargaidh Leictreachais
Tá sé mar aidhm ag an togra Rialachán (AE) 2019/943 (Rialachán Leictreachais), Rialachán (AE) 2019/942 (Rialachán ACER), Treoir (AE) 2019/944 (Treoir Leictreachais) agus Treoir (AE) 2018/2001 (An Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite) a leasú chun dearadh an mhargaidh leictreachais de chuid an AE a fheabhsú agus réimsí gníomhaíochta a chuimsiú:
Tomhaltóirí a chosaint ar phraghsanna luaineacha fuinnimh
Cobhsaíocht agus intuarthacht chostais an fhuinnimh a fheabhsú, agus ar an gcaoi sin rannchuidiú le hiomaíochas gheilleagar an AE
Infheistíochtaí i bhfuinneamh in-athnuaite a threisiú.
Tomhaltóirí a chosaint ar phraghsanna luaineacha fuinnimh
Chun aghaidh a thabhairt ar an gcéad chuspóir, foráiltear leis an togra: 1) an ceart chun teagmhálacha le praghas seasta chomh maith le conarthaí praghais dinimiciúla, chun ilchonarthaí agus chun faisnéis faoi chonarthaí níos fearr agus níos soiléire, ag soláthar roghanna do thomhaltóirí atá drogallach ar rioscaí agus do thomhaltóirí a ghlacann rioscaí; 2) rochtain ar chineál sonrach praghsanna miondíola rialáilte (i.e. bloctharaifí, a úsáideadh i roinnt tíortha le linn géarchéime chun tomhaltóirí a chosaint, boilsciú a rialú, agus dreasacht chun fuinneamh a choigilt a choinneáil) do theaghlaigh agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) i gcás géarchéime agus soláthróir réime rogha deiridh a bhunú ag na Ballstáit; 3) an deis do thomhaltóirí fuinneamh in-athnuaite a roinnt, gan gá le pobail fuinnimh a chruthú; 4) cobhsú an tsoláthair fuinnimh don tionscal trí sholáthraithe a spreagadh chun cosaint a thabhairt i gcoinne praghsanna arda trí úsáid mhéadaithe a bhaint as réamhchonarthaí le gineadóirí ar féidir leo praghsanna sa todhchaí a ghlasáil.
Cobhsaíocht agus intuarthacht chostais an fhuinnimh a fheabhsú, agus ar an gcaoi sin rannchuidiú le hiomaíochas gheilleagar an AE
Ar thaobh amháin, tá sé mar aidhm ag an togra feidhmiú na margaí gearrthéarmacha a bharrfheabhsú, mar shampla, íosmhéid na tairisceana do mhargaí ionlae agus lae amach romhainn a laghdú go 100kW, chun leachtacht a fheabhsú. Ar an taobh eile de, tá sé mar aidhm aige feabhas a chur ar rochtain ar an margadh ar chonarthaí fadtéarmacha (CPAanna agus CFDanna) agus ar mhargaí níos cobhsaí (leachtacht i réamhmhargaí a fheabhsú).
Is conarthaí príobháideacha fadtéarmacha iad PPAanna idir gineadóir fuinnimh in-athnuaite nó ísealcharbóin agus tomhaltóir. Níl rochtain ar PPAanna ar fáil faoi láthair ach do phríomhghníomhaithe i roinnt Ballstát. Chun iad a chur ar fáil níos fearr, táthar ag súil go ndéanfaidh na Ballstáit an méid seo a leanas: 1) dul i ngleic leis na rioscaí airgeadais a bhaineann le mainneachtain íocaíochta seachghabhálaí (eg, trí ráthaíochtaí stáit), ar minic gur bacainn mhór é ar PPAanna; 2) ligean d’fhorbróirí tionscadail fuinnimh in-athnuaite atá rannpháirteach i dtairiscint tacaíochta poiblí sciar den ghiniúint a chur in áirithe le díol trí PPA; 3) critéir mheastóireachta tairiscintí den sórt sin a chur i bhfeidhm chun rochtain ar mhargadh an PPA a dhreasú do chustaiméirí a bhfuil bacainní iontrála rompu.
Ní mór breathnú freisin ar an bhfíric go bhféadfadh oibleagáid ar sholáthróirí fálú cuí a dhéanamh éileamh ar PPAanna a mhéadú.
Is cineál tacaíochta poiblí iad CFDanna trína n-áirithíonn an rialtas íosphraghas don ghineadóir ar an bhfuinneamh a tháirgtear agus ceadaítear dó an praghas margaidh iomlán a thuilleamh fiú nuair a bhíonn sé an-ard. Sin an fáth a shamhlaítear leis an togra 2-bealach CfDs, rud a thugann le tuiscint go socrófar íosmhéid a fhéadfaidh an táirgeoir fuinnimh a thuilleamh, ach freisin uasphraghas, ionas go n-íocfar aon ioncam os cionn é leis an ngníomhaí poiblí agus go ndéantar é a threorú ansin chun éifeachtaí na bpraghsanna arda do gach tomhaltóir leictreachais atá comhréireach lena n-ídiú a laghdú. Ba cheart go mbeadh CfDs mar an scéim tacaíochta tosaíochta do chumhacht gaoithe, gréine, geoiteirmeach, hidrea-gan taiscumar, agus cumhacht núicléach.
Chun leachtacht i margaí chun cinn a fheabhsú, foráiltear leis an togra, ar an gcéad dul síos, praghsanna tagartha réigiúnacha trí mhol chun trédhearcacht praghsanna a mhéadú agus, ar an dara dul síos, an oibleagáid atá ar oibreoirí córais (SOanna) cearta tarchurtha a cheadú níos faide ná bliain. Foráiltear sa Teachtaireacht go ndéanfar soiléiriú ar ról ACER maidir leis an ardán leithdháilte aonair agus go leathnófar inniúlacht an ardáin sin, a dhéanfaidh:
Trádáil cearta tarchurtha fadtéarmacha a thairiscint idir gach crios tairisceana agus mol fíorúil
Acmhainn traschriosach fadtéarmach a leithdháileadh ar bhonn rialta agus ar bhealach trédhearcach, margadhbhunaithe agus neamh-idirdhealaitheach
Trádáil ceart tarchurtha airgeadais a thairiscint a cheadóidh do shealbhóirí na gceart tarchurtha airgeadais sin risíocht ar raonta difríochta praghsanna dearfacha agus diúltacha a bhaint, agus a mbeidh aibíocht rialta acu suas le trí bliana ar a laghad roimh ré.
Infheistíochtaí i bhfuinneamh in-athnuaite a threisiú
D’fhéadfadh CFDanna agus PPAanna praghsanna cobhsaí a thabhairt do thomhaltóirí agus ioncam iontaofa a thabhairt do sholáthraithe fuinnimh in-athnuaite (an riosca airgeadais a ísliú agus costas caipitil a laghdú), agus ar an gcaoi sin rannchuidiú leis an gcuspóir úsáid fuinnimh in-athnuaite (RES) a mhéadú faoi thrí, i gcomhréir le spriocanna an Mhargaidh Ghlais Eorpaigh.
Chun tarraingteacht infheistíochtaí in RES a chothú, ní mór a n-acmhainneacht a shaothrú trí theicneolaíochtaí agus próisis bhreise (amhail stóráil agus freagairt ar éileamh) a shoiléiriú. Dá bhrí sin, is é is aidhm don togra: 1) ligean do na Ballstáit meicníochtaí acmhainne a dhearadh nó a athdhearadh chun solúbthacht ísealcharbóin a chur chun cinn; 2) ligean do na Ballstáit scéimeanna tacaíochta nua a thabhairt isteach le haghaidh solúbthachta neamhiontaise amhail freagairt ar thaobh an éilimh agus stóráil; 3) sainordú a thabhairt do na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar a gcuid riachtanas solúbthachta córais cumhachta agus cuspóirí a bhunú chun na riachtanais sin a bhaint amach; 4) teideal a chur ar SOanna tarchuir buaic-tháirge bearrtha a dhearadh a chumasaíonn freagairt ar éileamh chun rannchuidiú le laghdú buaiceanna tomhaltais sa chóras leictreachais ag uaireanta sonracha den lá. Beidh sé de chúram breise ar SOanna infhaighteacht na hacmhainne nasctha a dhéanamh níos trédhearcaí, chun ligean d’fhorbróirí fuinnimh in-athnuaite RES a imscaradh i limistéir nach bhfuil chomh plódaithe san eangach. Ar deireadh, luaitear sa togra go bhfuil sé toilteanach spriocdhátaí trádála a thabhairt níos gaire don fhíor-am. I meascán fuinnimh arb iad is sainairíonna é níos mó agus níos mó RES, chuirfeadh sé seo feabhas ar éifeachtúlacht an chórais agus shoiléireodh sé riachtanais chothromaithe ar bhealach níos cruinne, ag smaoineamh ar an nginiúint iarbhír ó RES agus ag laghdú costais éagothroime.
Na chéad chéimeanna eile
Arna fhógairt ag an Uachtarán von der Leyen le linn óráid ar Staid an Aontais i Meán Fómhair 2022, tá an t-athchóiriú ar dhearadh an mhargaidh leictreachais curtha san áireamh i gClár Oibre 2023 an Choimisiúin. Déanfaidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle an togra a phlé anois agus b’fhéidir é a leasú agus, nuair a thagfar ar chomhaontú, tiocfaidh sé i bhfeidhm.
